Familiegegevens en opleiding
Geen
De schepen van de kapitein
In het Amsterdamse Stadsarchief is in inventaris 5181/7150-1815-36 een bijlbrief dd Zaandam 18 januari 1815 van de pink “Zeeploeg” met als verkoper Pieter Duijn, meestergrootscchepenmaker, te Zaandam aan de westzijde van de Hogendijk. De aankoper was Engel van de Stadt, koopman te Zaandam. Het schip was in 1803 op stapel gezet. De akte passeerde voor notaris Jan Evenblij te Zaandam.
Pieter Duijn verklaart, dat de ZEEPLOEG, die hij in 1803 op stapel had gezet en had afgetimmerd voor Engel van de Stadt, thans (1815) aan zijn werf ligt en voor rekening van genoemde Engel van de Stadt zwaar wordt vertimmerd en in staat om eerlang zee te kunnen bouwen.
Bijgevoegd is rederij-ceduul ter verkrijging Nederlandse zeebrief in dato Amsterdam 20 juli 1815, waarbij Engel van de Stadt verklaart enig eigenaar van de pink de ZEEPLOEG te zijn, welk schip gevoerd wordt door kapt. Paulus Jan Anselman.
In het Archief van de Waterschout in het Stadsarchief van Amsterdam bevinden zich de monsterrollen op naam van Pulis Jans Mansselman en wel011a:
“Navigation”, 14 april 1796 en 18 november 1801;
“Aurora” ( Papenburger vlag), dd 08 mei 1809;
38-97 09 september 1815, pink “De Zeeploeg”, kapitein Paulus Jan Manzelman, bestemming Suriname, correspondent Engel van der Stad, 24 bemanningsleden i.c. opperstuurman, onderstuurman, bootsman, timmerman, ondertimmerman, kok, 13 matrozen, 3 ligtmatrozen en 2 kajuitwachters.
38-103 30 april 1817, pink “De Zeeploeg”, kapitein Paulus J.Manzelman, bestemming Philadelphia, corrrespondent E. van der Stad, 21 bemanningsleden i.c. opperstuurman, onderstuurman, bootsman, timmerman, kok, 12 matrozen, 2 ligtmatrozen, koksmaat en een kajuitwachter.
38-109 19 november 1818, “De Drie Gebroeders”, kapitein Paulus Jan Manzelman, bestemming Batavia, boekhouder O. de Vries. 19 bemanningsleden i.c. opperstuurman, onderstuurman, derde waak, bootsman, timmerman, kok, doktoor, 8 matrozen, matroos-zijlenmaker , 2 ligtmatrozen, kajuitwagter.
www.familievandestadt.nl /verhalenlang/schiplang.html
Schipbreukelingen in Noorwegen.
Duitse landverhuizers op Zaans schip.
[Bron: Engel van de Stadt zijn voor- en nageslacht, p. 123. En een artikel vanJohs. Harterink, uit Zaans Erfgoed, opgestuurd door Rene van de Stadt, 451.11.]
Het pinkschip de Zeeploeg werd in 1803 gebouwd op de werf van Pieter Duyn, gelegen aan de Hogendijk te West-Zaandam. Het was 136 voet lang, 32 voet wijd en 16 2/11 voet hol met 7 2/11 voet tussendeks. Een pinkschip was een razeiler met twee of drie masten. Het werd gebouwd in opdracht van Engel van de Stadt, houthandelaar, peller, diaken en deken van de hervormde kerk in Oost-Zaandam, kapitein van de schutterij, financier, kaapvaarder, reder en later burgemeester.
Het is mogelijk dat dit schip van 1803 tot 1815 is opgelegd. Maar na een grondige vertimmering werd eind september 1815 een reis naar Suriname gemaakt met P.J. Manzelman als schipper. Op 4 juli 1816 keerde het schip terug.
In maart 1817 had Engel voor dit schip een contract afgesloten met Handelshuis Zwiszler & C0 te Amsterdam om emigranten naar Philadelphia te brengen. Het bevrachtingscontract ging ervan uit dat de inscheping 30 maart zou beginnen en 24 dagen zou duren. De monsterrol werd opgemaakt op 30 april en vermeldt dat naast kapitein Manzelman 21 bemanningsleden aan boord waren. Zwiszler zou zorgen voor het benodigde levensonderhoud, brandstoffen en medicamenten tijdens de reis, zo lang die zou duren. Engel was verplicht het schip uit te rusten met beddengoed en levensmiddelen voor 400 personen en van een kombuis, ketels en etensbakken.
Alle passagiers kwamen uit Württenberg. Het waren aanhangers van een vrome volksbeweging die in verzet waren gekomen tegen de geestelijkheid en onderdukt werden. Daarom kozen velen van hen er voor om te emigreren. Onder hen waren veel gezinnen met kinderen.
Op zondag 27 juli lag het schip nog op de rede van Texel, overbelast met 565 zielen aan boord en slechts voedsel voor drie dagen. Omdat Zwiszler niet in staat bleek de proviandering te verzorgen nam Engel deze taak op zich onder bepaalde voorwaarden. Op 5 augustus 1817 is het schip uitgezeild met bestemming Philadelphia.
Slecht weer en stormen moeten het vaartuig hebben vertraagd op de Noordzee. Na ruim 7 weken op zee te hebben gezwalkt vond de Zeeploeg tenslotte zwaar gehavend op 25 september 1817 in de omgeving van Bergen een ankerplaats. De Bergense bisschop Claus Pavels schreef in zijn dagboek: “De helo zomer hadden ze gezwalkt op zee en ze zijn nu uiteindelijk hier in jammerlijke toestand aangeland. Men is niet zonder bekommernis hoe men deze mensen beschutting en voedsel zal verschaffen.”
Na inspectie werd vastgesteld dat de schade aan het schip zo groot was dat het niet meer loonde om het te repareren. Op 12 en 18 december werd het wrak in Bergen geveild. De opbrengst bedroeg achthonderd speciedaalder. Met verlate post kwam in Bergen het besluit van Engel van de Stadt aan om reparatie op te geven en in plaats daarvan het schip te verkopen. Eind 1819 leverrde de in 1817 door Engel afgesloteen polis van assurantie voor zestienduizend gulden na arbitrage geen uitkering op voor de erven Van de Stadt, na de dood van Engel op 23 juli 1819.
Overige bijzonderheden
Rotterdamsche Courant 24 mei 1814114
Advertentie. De makelaars T. van Olivier en T. Zuhrmeulen zullen op dinsdag 31 mei 1814 te 6 uur in het Nieuwezyds-Heeren-Logement te Amsterdam verkopen een extraordinair welbezeild Pinkschip genaamd MARGARETHA, kapt. Paulus Jansen Manzelman, afmetingen 92’ x 26’ x 11½”, het dek 5½’, alle Amsterdamse maat. (opm: bewerkt en bekort)
Rotterdamsche Courant 11 oktober 1817114
Amsterdam, 9 oktober. Volgens een brief van den 28 september, van Bergen, was in een haven, drie mijlen van daar, masteloos en zonder boegspriet binnengelopen het schip de ZEEPLOEG, kaptein H.C. Manzelman, met 500 passagiers, van Amsterdam naar Philadelphia.
Rotterdamsche Courant 30 oktober 1817114
Koppenhagen, 18 oktober. Een Hollands fluitschip, dat naar Amerika bestemd en geheel mastloos was, is in de nabijheid van Bergen komen aandrijven; hetzelve had, met 500 emigranten aan boord, gedurende drie weken, in een allerellendigste staat op zee rondgezworven. Er was niemand omgekomen, doch alle de passagiers bevonden zich in de treurigste toestand. Deze emigranten, zijnde Duitsers en van onderscheidene klassen, hadden, naar men verneemt, 70 piasters voor elk persoon aan de kapitein voor vracht betaald.
Leeuwarder Courant 16 juli 1819114
Leeuwarden, 15 juli. Volgens een particuliere brief van de Kaap de Goede Hoop, van den 10 april I.I, door het schip de VROUWE AGATHA, op deszelfs terugreize aangebragt, is het Nederlands fregatschip de ONDERNEMING, kapitein Murk Lels, van Amsterdam naar Batavia gedestineerd, hetwelk den 23 december I.I, onder anderen ook beambten en materieel voor de gouvernement-drukkerij aan boord hebbende, gezamenlijk met het schip de DRIE GEBROEDERS, uit Texel gezeild is (opm. kapitein Manzelman), den 8 april I.I, nagenoeg op hetzelfde uur, met laatstgemeld vaartuig, in de Tafelbaai ten anker gekomen, zonder dat echter gemelde schepen elkander, sedert het uitlopen, in zee gezien hebben. Het schip LOUIZA MATHILDA, kapitein Stoffels, mede beambten en materieel voor de drukkerij mede voerende, weinige weken vroeger uit Texel uitgelopen, was op bovengemelde 10 april nog niet aan de Kaap aangekomen.
De passagiers en de equipagie van de beide eerstgemelde vaartuigen waren in de beste toestand, en hadden, bij hun aankomst, gene zieken en geen enkele dode gedurende de overtogt aan boord gehad.
Enige der passagiers van de ONDERNEMING, de Kaapstad bezoekende, hebben aldaar, onder anderen in goede welstand aangetroffen de heer Richart, die den 5 augustus 1802, met een door het toenmalig gouvernement aangekochte drukkerij, en als directeur derzelve, van hier naar de, destijds onder de Bataafse heerschappij behorende kolonie Kaap de Goede Hoop, was vertrokken, zijnde de gemelde drukkerij, de eerste welke aldaar
Rotterdamsche Courant 20 juli 1819114
Londen, 16 juli. Aan de Kaap de Goede Hoop is den 4 mei binnengelopen het schip MIDDELBURG, Van de Putte van Canton (opm: Guangzhou) naar Middelburg. Den 29 april zijn van daar vertrokken de schepen ONDERNEMING, Leiz, en DRIE GEBROEDERS, Manzelman, van Amsterdam naar Batavia (opm: Djakarta).
Rotterdamsche Courant 02 december 1819114
Amsterdam, 30 november. Te Batavia lag den 17 juli Zijner Majesteits oorlogsschip NASSAU, als mede de Nederlandsche schepen, SAMARANG, J. Scholtijs; RUIJMVELD, J.D. Schewé; CORNELIA, G. Havestein; CLARA, W. Stent; DE ONDERNEMING, M. Lels; FRANKLIN, C. Swaan; DE DRIE GEBROEDERS. P.J. Manzelman; benevens verscheiden brikken en inlandse vaartuigen.
Bataviasche Courant 25 september 1819114
Advertentie. Al degenen, welke iets te vorderen hebben van of wel verschuldigd zijn aan de boedel van de op den 17 dezer alhier overleden kapitein Paulus Jan Manzelmann, gevoerd hebbende het Nederlandse schip de DRIE GEBROEDERS, gelieve zich tussen heden en uiterlijk ultimo dezer maand te adresseren ten kantore van de ondergetekenden.
Batavia, den 21 september 1819.
Romswinckel & Brandt en J.F. Trentnowsky, als executeren des boedels.
Rotterdamsche Courant 03 februari 1820114
Amsterdam, 1 februari. Het in de Tafelbaai aangekomen schip (opm: fregat) HENRIETTE ELISABETH, kapt. H.H. Christiaans (opm: H.S. Christiaans), was den 21 september van Batavia gezeild, en zou enige dagen later gevolgd worden door de schepen de ONDERNEMING (opm: fregat), kapt. Murk Lels, en de DRIE GEBROEDERS (opm: pink), kapt. P.J. Manzelman, insgelijks naar Amsterdam.
Rotterdamsche Courant 12 februari 1820114
Amsterdam, 10 februari. Den 1 oktober 1819 lag ter rede van Batavia Z.M. oorlogschip NASSAU, benevens de Nederlandse koopvaardijschepen FRANKLIN, C. Zwaan; de (opm: pink) DRIE GEBROEDERS, wijlen P.J. Manselman (opm: kapt. Paulus Jansen Manzelman); CORNELIA SARA, J. Marcussen; ELISABETH, C. Pakes (opm: fregat ELIZABETH, kapt. Cornelis Pakes); ASIA, J. Spoor, CORNELIA, F. Sipkes; SELIMA (opm: driemaster, thuishaven Brugge), F. Wens; MARIA LOUISA, Brijane; de KOOPHANDEL (opm: pink), C.F. Jansen; de VROUW CATHARINA (opm: fregat), J. van Dijk, en RUIMVELD (opm: gekomen van Samarang), W. van Leunen; alsmede een aantal brikken en kleinere vaartuigen.
Van bovengemelde schepen lagen op hun vertrek CORNELIA SARA, J. Marcussen, naar Holland; de DRIE GEBROEDERS, wijlen P.J. Manselman, ASIA, J. Spoor, en FRANKLIN, C. Swaan, naar Amsterdam. Het schip CORNELIA, F. Sipkes, zou in de volgende week beginnen deszelfs lading voor Amsterdam in te nemen.
Den 25 september lag te Sourabaija Z.M. oorlogs-korvette VENUS.
RC 25 maart 1820114
Amsterdam, 23 maart. Het schip (opm: pink) de DRIE GEBROEDERS, P.J. Manzelman, van Batavia naar Amsterdam, bevond zich den 17 dezer op de hoogte van Falmouth.
Rotterdamsche Courant 15 januari 1822114
Rotterdam, 14 januari. Het schip MARIA CAROLINA, Kahlsbuck (opm: G. Kaleshoek, zie RC 080122 en 120122), van Livorno naar Amsterdam, is den 25 december bij Toulon gestrand.
Te Cowes is den 9 dezer lek binnengelopen het schip DRIE GEBROEDERS, Manzelman, van Amsterdam naar Java
Rotterdamsche Courant 08 juni 1822114
Rotterdam, 7 juni. Uittreksel uit de Loyd’s Lijst van den 4 juni: ….
Den 2 dezer is van Cowes vertrokken het schip DRIE GEBROEDERS, Manzelman, naar Batavia, hetwelk aldaar den 9 januari lek binnengelopen was. ….
